वृध्दपण कसे आनंदी करावे

वृध्दपण कसे आनंदी करावे

मानवी जिवनाचे साधारण चार टप्पे मानले जातात. बालपण, तारुण्य, प्रौढत्व व वार्धक्य. यामधे सर्वसामान्यपणे प्रौढत्वा पासूनचा काळ वयाच्या पन्नाशी नंतर समजला जातो तो साधारण वयाच्या सत्तरी पर्यंत व त्यानंतर वृध्धापकाळ समजला जातो. ह्याच काळातील व्यक्ती ही जेष्ठ नागरिक म्हणून संबोधली जाते. यातील ५० ते ६० वर्षे या काळात व्यक्ती बऱ्यापैकी कामकाज नोकरी व्यवसाय करत असते त्यामुळे ६० व्या वर्षी निवृत्त झालेल्या व्यक्तीस समाजामध्ये जेष्ठ नागरिक असे म्हटले जाते.

पुर्वीच्या काळाच्या तुलनेत आता वैद्यकीय सोयी सुविधा उपलब्ध झाल्याने आयुर्मान वाढले आहे. व संपूर्ण जगात दिवसेंदिवस जेष्ठ नागरिकांची संख्या वाढत चालली आहे. नवीन पिढीला मार्गदर्शक म्हणून जेष्ठ नागरिक हे समाजाच्या दृष्टीने आवश्यक आहेत व ते नवीन पिढी घडविण्याचे महत्त्वाचे कार्य करत असतात. त्याचबरोबर अशा जेष्ठ नागरिकांची काळजी घेणे ही समाज व शासन अशी दोघांची जबाबदारी आहे. या साठी सुदृढ आणि निरोगी कुटूंब व्यवस्था असावी लागते. पुर्वी एकत्र कुटुंब पद्धती होती व घरातील जेष्ठांची काळजी ही कुटुंबातील तरुण पिढी घेत होती. पण दिवसेंदिवस ही परिस्थिती आता बदलत आहे व विभक्त कुटुंबपद्धती ही वस्तुस्थिती बनली आहे. त्यामुळे जेष्ठ नागरिकांच्या नवीन समस्या निर्माण झालेल्या आहेत. मुलगा नोकरी निमित्ताने मोठ्या शहरांमध्ये स्थाईक झाला आहे तर आई वडील त्यांच्या घरी अशी ऊदाहरणे सर्वत्र पहायला मिळतात. आपल्या देशात सरकारी पातळीवर शासन जेष्ठ नागरिकांच्या साठी विविध सोयी सुविधा उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न करत आहे. पण एकंदरीत आर्थीक परिस्थिती विचारात घेता त्यास मर्यादा येतात. त्यामुळे आपला वृध्दापकाळ आनंदाने घालविण्यासाठी प्रत्त्येक जेष्ठ नागरिकांनी काही बाबतीत स्वताच काळजी घेणे आवश्यक आहे.

आता यातील पहिला महत्वाचा भाग म्हणजे आर्थिक शिस्त होय. आपण निवृत्त होण्यापूर्वी नोकरी व्यवसाय करत असतानाच आपली निवृत्ती नंतरची आर्थीक सोय करुन ठेवणे. त्यामुळे निवृत्ती नंतर पेन्शन नसल्यास कोणावरही अवलंबून रहावे लागणार नाही. निवृत्तीनंतर मिळालेला पैसा जास्त व्याजाचे लोभापायी असुरक्षित ठिकाणी कधी गुंतवणूक न करणे. त्यामुळे व्याज थोडेसे कमी मिळेल पण मुदलात घाटा येणार नाही व आपले दैनंदीन जीवन सुरळीत चालू राहील. यानंतर तितकाच महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे शारीरिक स्वास्थ्य. त्यासाठी नियमीत व्यायाम, योगासने व वेळच्यावेळी वैद्यकीय तपासणी करून घ्यावी व जी औषधे सांगीतली असतील ती न चुकता घ्यावी म्हणजे स्वत:ला व आपल्या मुळे  अन्य कोणालाही त्रास होणार नाही. अशा प्रकारे स्वताची स्वत: काळजी घेतल्यास आपले शरीर स्वास्थ्य उत्तम राहील. यानंतर तितकाच महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे कौटुंबिक संबंध. आपल्या मुलाचे लग्न झाले असेल तर त्याच्या संसारात फार ढवळाढवळ न करणे. एखाद्या बाबतीत सल्ला विचारला तर जरूर द्यावा पण कायम लुडबुड करु नये. शरीरप्रकृती ऊत्तम असेल तर घरातील छोटी मोठी कामे जरुर करावीत त्यामुळे शारिरीक हालचाल होऊन व्यायाम होईल मुलगा व सून यांना घरातील कामास हातभार लागेल. त्यामुळे आपोआपच घरातील वातावरण खेळकर व आनंदी राहील. आपणास जर सामाजिक कामाची आवड असेल तर अशा संस्थाशी संपर्क ठेवून शक्य तेवढी मदत करावी. संगीत किंवा नाटक यांची आवड असेल तर अशा कार्यक्रमांस आवर्जून उपस्थित रहावे. त्यामुळे आपले तन व मन प्रफुल्लित राहील.
आपला वृध्दापकाळ किती आहे हे कोणीही सांगू शकत नाही, पण परमेश्वराने जे आयुष्य आपणास दिले आहे ते आनंदात जाईल याची प्रत्येकाने काळजी घेणे आवश्यक आहे.  प्रत्येकाने जर स्वत:ची स्वत: वरीलप्रमाणे काळजी घेतली तर आपला वृध्दापकाळ तो आनंदात व सुखासमाधानाने घालवू शकेल.

सुरेश काळे
सातारा
९८६०३०७७५२

तो आती ती

तो आणी ती

आयुष्यात काही वेळा असे का असा आपल्याला प्रश्न पडतो पण त्याचे ऊत्तर कुणालाच ठाऊक नसते. तो आणी ती एक छान जोडी. तिला वगळून त्याचा किंवा त्याला वगळून तिचा आपण विचार सुध्दा करू शकत नाही इतके ते एकमेकांशी एकरुप झालेले असतात. तथापि आपण जर दोन्हीही व्यक्तींचा स्वतंत्रपणे अभ्यास केला तर आपल्याला आश्र्चर्य वाटल्या शिवाय रहात नाही. तो बराचसा अबोल तर तीचीअखंड बडबड चालू असते. तिला नाविन्याची हौस तर तो परंपरागत विचारसरणी असलेला. ती ऊत्तम खेळाडू तर तो फक्त एक प्रेक्षक. तिला घरगुती संसारीक दुरदर्शन मालिका बघायला आवडतात तर तो फक्त क्रिकेटची म्याच पहात बसणार.तिला घर निटनेटके ठेवायला आवडते तर तो जागोजागी पसारा करुन ठेवणार. अशा एक ना अनंत विसंगत बाजू आपल्याला पहायला मिळतात. मग प्रश्न असा पडतो कि दोघांच्या विचारसरणीत ईतकी भिन्नता असताना दोघांना एकत्रित पहाताना कोणालाच कसे विसंगत आढळून येत नाही व तो व ती एक आदर्श जोडी का वाटते. आता याचे ऊत्तर शोधत असताना असे आढळते की त्यांच्यात कितीही फरक असला तरी त्यांचे एकमेकांशी असलेले प्रेमाचे नाते व एकमेकांवर असलेला अतूट विश्र्वास.कारण संसार हाच मुळी एकमेकावरील प्रेम व विषश्र्वासावर अवलंबून असतो व एकमेकाप्रती आदरभाव व समर्पण  हिच खरी यशस्वी संसाराची गुरुकिल्ली आहे.तिला माहित आहे. की त्याला क्रिकेटची आवड आहे पण ती मुद्दाम त्याला डिवचण्यासाठी संसारी मालिका लावते. त्यालाही हे चिडवणे मनातून आवडत असते पण वरवर तो चिडल्याचा आव आणतो पण अधूनमधून चानेल बदलून तो तिच्यासह त्या घरगुती मालीकेचा आनंद घेत असतो. तीसुध्दा अधुन मधून त्याला साथ देत असते. संसारीक जिवन हे असेच असते. दोघांची विचारसरणी, आवड जरी वेगवेगळी असली तरीही एकमेकासाठी आपल्या आवडीला दोघांनी थोडीशी मुरड घातली व आपल्या सहचाऱ्याचा त्याच्या आवडी निवडीचा थोडा जरी विचार केला तरी त्यांचा संसार आनंदाने फुलून जातो. ऊलट प्रत्येकाने आपल्या मनाप्रमाणे वागायचे ठरवले तर जागोजागी आपणास एकतर विभक्त झालेली किंवा ओढूनताणून संसार चालवणारी जोडपी पहावयास मिळतील. यासाठी प्रत्येकानेच प्रयत्न करणे आवश्यक आहे तसे झाल्यास जगात सर्वत्र सुखी व आनंदी कुटुंब दिसून येतील व भारतीय संस्कृती बद्दल आपण सार्थ अभिमानाने आपल्या संस्कृतीचे महत्व जगाला पटवून देवुन आपला देश, धर्म संस्कृती याचे रक्षण करुन जगासमोर आदर्श निर्माण करण्यात यशस्वी होऊ.

सुरेश काळे

सातारा

मो.९८६०३०७७५२

प्रणय जेष्ठांचा

प्रणय जेष्ठांचा

लेखाचे शिर्षक वाचून थोडे चक्रावलात ना ? हे असेच होते. मुळात आपल्या समाजात प्रणय या विषयावर बोलणेच जिथे अनैतीक समजले जाते तिथे जेष्ठ व्यक्तींच्या प्रणयाची चर्चा करणे हे महापापच समजले जाईल. मुळात जेष्ठ व्यक्ती प्रणय करतात किंवा त्यांना एकमेकांचा सहवास आवडतो व ती एक मानवी शरिराची नैसर्गिक गरज आहे हेच मुळी आपल्याकडे मान्य केले जात नाही. त्याबाबत नुकताच आलेला अनुभव.

मी व माझी पत्नी आमच्या नातीला घेऊन बागेत गेलो होतो. बंगलोर सारखे मोठे शहर जेथे भारतातील वेगवेगळ्या भागातील मुले मुली नोकरी निमित्ताने रहात असतात. त्यांचे पालक अधून मधून येत असतात. माझी पत्नी नातीला जवळच घसरगुंडीवर खेळवत होती व मी बाजूला एका बाकावर बसलो होतो. मला माझ्या पाठीमागे मराठीमध्ये दोन बायका बोलत असल्याचे जाणवले तर पाठीमागील बाकावर माझ्यासारख्याच दोन मराठी भाषीक  जेष्ठ बायका बोलत होत्या. आता बंगलोर हे एक पर्यटन स्थळ असल्याने तेथे भारतीय लोकां प्रमाणे परदेशातील पर्यटक सुध्दा येत असतात. तेवढ्यात त्या दोन बायकांच्या समोरून एक युरोपियन जेष्ठ कपल गेले. दोघेही मस्तीत एकमेकांचा हातात हात घेत चालले होते. त्या युरोपियन स्त्रिने तिच्या जोडिदाराच्या कानात काही तरी सांगितले तर त्यावर त्याने हसून तिच्या गालाचे चुंबन घेतले व ती दोघे हसत हसत हातात हात घालून पुढे गेले. ते पाहून एक बाई दुसरीला “ बाई बाई बाई काय मेलं वागणं, बघीतलस ना, ना जनाची ना मनाची लाज. आपल वय काय? आपण करतोय काय काही म्हणजे काही धरबंध नाही.” दुसरी बाई “ नाही तर काय, मला तर बघूनच अगदी शरमल्या सारखं झालंय. आपल्याला बघायला नको वाटतय ते मस्त हातात हात घालून फिरतायत.
आता त्या दोघी मराठी भाषीक बाजूला बरेचसे कानडी भाषीक त्यामुळे त्या अगदी बिनधास्त बोलत होत्या व मी शांतपणे त्यांचे बोलणे ऐकत होतो. व त्यांचे बोलणे मला विचीत्र वाटत होते. आपले वय झाले साठी ऊलटली म्हणजे आपल्याला आपल्या पत्नीवर प्रेम करण्याचा अधिकार सुध्दा नाही. आपण तिचा हात हातात घेऊ शकत नाही प्रेमाने तिच्याशी मन मोकळे बोलू शकत नाही. तिला प्रेमाने जवळ घेऊ शकत नाही. हे सगळच जरा विचीत्र होते व माझ्या आकलनशक्तीच्या पलिकडे होते. आता पुर्वीची परिस्थिती राहिलेली नाही. चांगल्या वैद्यकीय सुविधा असल्याने माणसांचे आयुर्मान वाढले आहे. ऊत्तम वैद्यकीय सुविधा तसेच चांगले खाणेपिणे यामुळे निवृत्तीचे वेळी तब्येत ठीक असते. त्यामुळे उतारवयात सुध्दा जेष्ठ नागरिक चांगले हिंडू फिरु शकतात. ऊत्तम आरोग्य, स्वताचे स्वतंत्र घर यामुळे ते शांतपणे जिवन जगू शकतात. पण त्यांच्या शारीरिक गरजांचे काय त्याबद्दल तर बोलणही पाप समजले जाते. वास्तविक याच वयात ते बऱ्याचशा घरगुती जबाबदारीतून मुक्त झालेले असतात व जास्त मोकळेपणाने ते प्रणयाचा आनंद घेऊ शकतात. पण आपल्या देशात जिथे सेक्स हा शब्द उच्चारणे देखील वाईट समजले जाते तिथे ज्येष्ठांना सुध्दा कामेच्छा असू शकते याचा कोणी विचार सुध्दा करणार नाही. ज्येष्ठांना सुध्दा एकांताची गरज असते त्यांना सुध्दा कामेच्छा असू शकते याचा विचार सुध्दा कुणी करत नाही. वास्तविक सेक्स व खोडकरपणा खट्याळपणा या गोष्टी आयुष्यात खूप गरजेच्या आहेत. त्यामुळे उतारवयातील आयुष्य हे आनंददायी होते. पण आपल्याकडे यांचा जेष्ठांचे बाबतीत विचार करणं सुध्दा पाप समजले जाते.
वास्तविक जर तुमची तब्येत ठणठणीत असेल, तुमचं खाणं पिणं व्यवस्थीत असेल व जर तुम्ही चांगले ऍक्टीव्ह असाल तर सेक्स मध्ये सुध्दा  ऍक्टीव्ह राहू शकता. भले तरुण वयातील जोश नसेल पण तुम्ही त्याचा आनंद नीश्र्चीतच घेऊ शकता. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर केलेल्या शास्त्रीय संशोधनात आढळून  आले की जेवढे तुम्ही सेक्स मध्ये ऍक्टीव्ह असाल तेवढे तुमचे शरीर स्वास्थ्यही ऊत्तम रहाते. तुमच्या शरीरात जे हार्मोन्स निर्माण होतात त्याने तुमचे बी.पी. नॉर्मल रहात असते. तुम्ही तुमच्या वयाच्या प्रमाणात जर सेक्स मध्ये ऍक्टीव्ह असाल तर  हृदयस्वास्थ्य हे सुध्दा चांगले रहाते. पण आपल्याकडे जेष्ठ व्यक्तींचे असे ऍक्टीव्ह असणे  सुध्दा चर्चेचा व कुचेष्टेचा विषय होतो.
खरे पहाता उतारवयातील सेक्स अथवा प्रणय नुसता शारीरिक नव्हे तर तो तुम्हाला मानसीक दृष्टीने सुध्दा उपयुक्त आहे. त्यामुळे तुमचे मानसीक आरोग्य चांगले राहते. पती पत्नी दोघेही त्यांचे आयुष्य अधिक आनंददायी घालवून आनंद मिळवू शकतात. अर्थात यासाठी सुध्दा मुले समंजस असायला हवीत व त्यांनी  आपल्या आई वडिलांना सुध्दा एकांताची गरज आहे हे लक्षात घेतले पाहिजे. जिवनाच्या ऊत्तरार्धात जितके तुम्ही आनंददायक पध्दतीने रहाल तितक्या व्याधी तुमच्या पासून दूर पळतात. तेव्हा सर्व ज्येष्ठांनो मस्त आनंदाने रहा व आपले  जिवन आनंदमय करा.

सुरेश काळे
हो.९८६०३०७७५२
सातारा.

सुख आणि दुःख

         सुख आणि दुःख

समर्थ सांगून गेलेत जगी सर्व सुखी असा कोण आहे. विचारी मना तुमची शोधून पाहे. तसा विचार करायला गेलो तर कोणीच सुखी मिळणार नाही. कारण प्रत्येकाला काही ना काही तरी दु:ख हे असतेच. सुख हे जसं मानण्यात आहे तसं दु:खही मानण्यात आहे. सुख हे तुमच्या वृत्तीवर अवलंबून आहे. तुम्ही जिवनाकडे कोणत्या दृष्टीने पहाता यावर ते अवलंबून असते. तुम्ही जिवनाकडे जर कायम सकारात्मक दृष्टिकोन ठेवून पहात असाल तर तुम्हाला प्रत्येक गोष्टीत सुख आढळून येईल. पण जर तुमचा दृष्टीकोनच जर नकारात्मक असेल व त्याच दृष्टिकोनातून तुम्ही प्रत्येक गोष्टीकडे पहात असाल तर तुम्हाला कशातच सुख दिसणार नाही. व तुम्ही निराश व दु:खी व्हाल.

सुखी होण्यासाठी फार काही लागत नाही फक्त तुमचा जिवनाकडे पहाण्याचा दृष्टीकोन बदलावा लागेल. तो सकारात्मक असेल तर तुम्ही सुखी असाल. पण दु:खाचे तसे नाही. त्यासाठी भरपूर कारणे आढळून येतील. आसुया, मत्सर, निराशा ही काही महत्त्वाची कारणं सांगता येतील. पण त्याचबरोबर किंवा त्याहून महत्त्वाचे कारण म्हणजे तुलना व मी येथे फक्त त्याच कारणाचा विचार केला आहे. आपल्याला मिळणाऱ्या प्रत्येक गोष्टीकडे आपण जर तुलना करून पहात बसलो तर कायम दु:खच वाट्याला येण्याची शक्यता असते. तुलना करताना आपण सारासार विवेकबुद्धी बाजूला ठेवून भावनिक होऊन विचार करतो. अशावेळी केलेला विचार काही वेळा अविचार ठरु शकतो.

मी नोकरी करीत होतो. माझे काम मी प्रामाणिकपणे करत होतो. पण एका ठरावीक स्टेजवर मी थांबलो पुढे मला पदोन्नती मिळाली नाही. व माझ्या नंतर आलेले माझ्या पुढे निघून गेले. अशा वेळी विचार करताना मी विचार केला की माझ्या पेक्षा त्या व्यक्तीकडे काही तरी गुण जास्त असतील व त्यामुळे ती व्यक्ती जास्त यशस्वी झाली. त्याऐवजी मी जर माझ्यावर अन्याय झालेला आहे असा विचार केला असता तर मी दु:खी झालो असतो. पण मी दुसरी व्यक्ती माझ्यापेक्षा थोडी अधिक चांगली असेल असा सकारात्मक विचार केल्याने मला  खुप वाईट वाटले नाही. मानवी स्वभावानुसार थोडावेळ वाईट वाटले जे स्वाभावीक होते. पण विचार सकारात्मक ठेवल्याने अतीव दुःख वा निराश होऊन त्यातच भरकटून गेलो नाही.

आपल्या कडे एक म्हण आहे “शेजारणीने घेतली सरी म्हणून गळ्यात बांधली दोरी” व ही म्हण बऱ्याच वेळा महीलांना लागू होते. प्रत्येक गोष्टीत शेजारच्या महीलेशी बरोबरी करायला जातं हे बहूधा दुःखाला कारणीभूत ठरते. माझ्या ओळखीच्या कुटूंबातील एका मुलीचे लग्न होते. तिला मस्त महिना दोन लाख पगारवाला नवरा मिळतो. स्वत:च्या मोठ्या फर्नीश्ड फ्लॅट मध्ये ती रहात असते. नंतर तिच्या एका मैत्रिणीचे लग्न होते. तुलनेत तिच्या नवऱ्याला पगार कमी असतो. पण तिला आपल्या मैत्रीणीप्रमाणे पॉश फ्लॅट मध्ये रहायला मिळावे अशी तिची अपेक्षा असते. येथे आपणास तुलना दिसून येते. त्यामुळे मैत्रीणीसारखे आपण चांगल्या मोठ्या फ्लॅटमध्ये आपण राहू शकत नाही म्हणून ती दु:खी होते. वास्तविक तिने जर तुलना न करता विवेकबुद्धी वापरुन विचार केला असता व आपल्या पतीच्या ऊत्पन्नाचा विचार करुन अपेक्षा ठेवल्या असत्या तर ती आनंदात राहीली असती.

आता त्या मैत्रीणीने जर तिच्या कलागुणांचा विचार करून व त्याचा वापर केला तर तिही आपले ऊत्पन्न वाढवून चांगले आनंदी जीवन जगू शकते पण त्यासाठी थोडेफार कष्ट केले पाहिजेत व थोडा धीर धरला पाहिजे. सर्व माणसाचं हे असंच असते. जे आपल्याकडे आहे त्याचा विचार न करता माणूस  जे नाही त्याचा विचार करण्यात आयुष्य वाया घालवतो व पर्यायाने दु:खी होतो. यासाठी जे नाही त्याचा विचार करून निराश व दु:खी होण्यापेक्षा आपल्याला परमेश्र्वराने जे दिले आहे त्याचा आनंद घेतला तर आपले सर्वांचेच जीवन हे अधिक आनंदमय सुखी होईल.

सुरेश काळे

मो.९८६०३०७७५२

सातारा.

२३ मार्च २०१९

गांधारी

               गांधारी

गांधारी महाभारतातील एक महत्त्वाचे पण दुर्लक्षित पात्र. गंधार देशाची स्वरुपसुंदर राजकन्या दुर्दैवाने एका अंध राजाची पत्नी होते व संपुर्ण जिवन डोळे असूनही निव्वळ पती निष्ठा म्हणून डोळ्यांवर पट्टी बांधून अंध स्वरुपात व्यतीत करते. डोळे असून अंध म्हणून आयुष्य व्यतीत करताना तिला ज्या वेदना सहन कराव्या लागल्या असतील त्यांची तुम्ही आम्ही फक्त कल्पना करु शकतो. एखादी अंध व्यक्तीच तिचं दु:ख तिची वेदना समजू शकते.

जेवढा म्हणून आपण गांधारीचा विचार करायला लागतो तेवढं आपण तिच्या वेदनेच्या अधिक जवळ जातो. एका देशाची राजकन्या म्हणून तिच्या काही भाव भावना असतील. तिच्याही स्वप्नातल्या राजकुमारवर तिचं मन आकृष्ट झाले असेल. तिलाही एखाद्या तेजस्वी राजाची राणी होण्याची आकांक्षा असेलच. मग तिच्या ईच्छा आकांक्षांचे काय झाले, व का असे अंधकारमय जीण तिच्या नशिबी आले. याचा कोणी विचारच करत नाही. संपूर्ण महाभारतात तिला एक महान पतीव्रता असे म्हणून बोळवण केली असेच वाटते.

महाभारत निश्र्चीतच आपले एक महाकाव्य आहे. व त्यामधून भगवान श्रीकृष्णांनी भगवतगीता रुपाने महान तत्वज्ञान मानवास दिले व जिवनाचा महामंत्र दिला आहे हे सत्य आहेच. पण मग गांधारीवर जो अन्याय झाला त्याचा आपण विचार करणार की नाही हा प्रश्र आहे. आजही समाजात अशा अनेक गांधारी आपले जीवन व्यतीत करताना दिसतात. मुळात गांधारीचा धृतराष्ट्रा बरोबर झालेला विवाह हा एक राजकारणाचा भाग होता. हस्तीनापूर सारख्या सम्राटाकडून मागणी घातली गेल्यानंतर त्यास नकार देण्याची हिम्मत गांधार राजाची नव्हती व त्याचबरोबर नाही म्हणले तरी हस्तीनापूर सारख्या मोठ्या राजघराण्याशी जुळणारे नाते आजच्या भाषेत सोयरीक यांचा मोह गांधार नरेशास झालाच नसेल असे नाही. आजही जर एखाद्या मंत्र्याने किंवा आमदारांने जर त्याच्या मुलासाठी एखाद्या वधू पित्याला मागणी घातली तर

तिला झिडकारण्याचे धाडस किती वधू पिता दाखवतील. मंत्री आमदार यांचा सध्या असलेला रुबाब व काही अंशी दरारा त्याला हे धाडस करु देणार नाहीच त्याचबरोबर अशा राजकीयदृष्ट्या फायद्याच्या सोयरीकीचा मोहही त्याला होणारच. मग अशा वेळी त्या मुलीला विचारण्याची तिचा होकार आहे का याची साधी विचारपूस सुध्दा केली जात नाही व ती मुलगी डोळे असून सुद्धा जे काही आपल्या घरच्या लोकांनी ठरवले असेल त्याच्यापुढे मान करुन वरमाला स्विकारते व गांधारी सारखं आपलं आयुष्य व्यतीत करते.

गांधारीने शंभर मुलांना जन्म दिला असं महाभारतात दिसून येते. आता मुळात कोणतीही स्त्री १०० मुलांना जन्म देणं वैज्ञानिक दृष्ट्या शक्य वाटत नाही. तरीही आपण मान्य करु की तिला जी काही दैवी शक्ती तिच्या तपश्चर्येमुळे प्राप्त झाली होती. तो एक दैवी चमत्कार होता पण आता सुध्दा काही सुशिक्षित अपवाद सोडले तर एकापाठोपाठ एक मुलांना जन्म घालणारे महाभाग आपल्याला समाजात दिसून येतात. वंशाला दिवा पाहिजे म्हणून मुली पाठोपाठ मुली झाल्या तरी मुलगा हवा म्हणून त्या स्त्रिला बाळंतपणाच्या वेदना देणारे महाभाग अगदी सुशिक्षित समाजातही आढळून येतात. येथे त्या स्त्रिच्या अनुमतीची गरजसुध्दा भासत नाही तर तिला होणाऱ्या त्रासाची कोण चिंता करणार. यामध्ये त्या स्त्रिचा होणारा कोंडमारा कोणालाही दिसत नाही. दुर्दैवाची गोष्ट म्हणजे काही वेळा एखादी स्त्रीच सासूच्या भूमिकेतून आपल्या सुनेला मुलगा होण्यासाठी भावनिक दृष्टीने बोलून अशा वारंवार बाळंतपणाच्या फेऱ्यात अडकले व ती स्त्री मुकाट्याने ते सर्व सोसत रहाते.

गांधारीला शंभर पुत्र झाले पण ते सर्व वाममार्गी होते त्यामुळे युध्दमधे ते सर्व मारले गेले व शेवटी तीला निपुत्रीक म्हणून आपले जिवन व्यतीत करणे क्रमप्राप्त झाले. येथे पुत्रांची संख्या किती हे महत्त्वाचे नाही तर सद्वर्तनी पुत्ररत्न असणे किती महत्त्वाचे आहे हे दिसून येते. आताच्या काळात असं धर्मयुध्द होत नाही पण कौरवांच्या कुळातील दुर्जन पोटी जन्म घेतात व आपल्या वर्तनाने आपल्या मातापित्यांना मनस्तापाला कारणीभूत होतात. काही गैरमार्गाने जातात तर काही आपल्या मातापित्यांना वृध्दश्रमाची वाट दाखवतात. म्हणजे काय तर मुलगा असूनही एका अर्थाने ते निपुत्रीकच होतात. शंभर मुलांना जन्म देणारी महाभारतातील गांधारी आणि आधुनिक युगातील मुलाकडून वृध्दश्रमात ढकलली जाणारी स्त्री दोघींचेही दु:ख तेच आहे.

आपण म्हणतो काळ बदललाय. पण काळ बदलला म्हणून वृत्ती बदलली का हा खरा प्रश्न आहे. महाभारत हजारो वर्षांपूर्वी घडले पण त्यातील पात्रे नव्या रुपात येथे जन्म घेताना दिसतात. दुर्योधन दुषासन नव्य रुपात येथे जन्म घेताना दिसतात. तेथे द्रौपदीचे मदतीला श्रीकृष्ण धाऊन आला होता. या कलीयुगात अशा श्रीकृष्णाची वाट पाहणे धोक्याचे होईल. गांधारी प्रमाणे डोळे मिटून शांत राहू नका तर डोळे उघडे ठेवून वाटचाल करा. गांधारी प्रमाणेच महाभारतातील भिष्म, द्रोणाचार्य, कृपाचार्य अशा दिग्गजांनी डोळ्यांवर राजनिष्ठ रहण्याची पट्टी बांधली होती. व त्यामुळेच पुढे महाभारतातील भिषण युद्ध व नरसंहार झाला.

रामायण महाभारत हे आपले महान ग्रंथ आहेतच. पण आपण त्याकडे गांधारी बनून आंधळेपणाने न पहाता डोळसपणे पाहायला शिकले पाहिजे. महाभारतातील प्रत्येक पात्र आपल्याला शिकवण देत असते आपण फक्त डोळे उघडे ठेवून ती शिकवण अंगीकृत करणे हे महत्त्वाचे असते. गांधारीचा विचार त्या दृष्टीकोनातून करुन विषेषत: स्त्रीयांनी डोळ्यांवर पट्टी न बांधता डोळसपणे आपल्या आयुष्याकडे पहावे कोणताही निर्णय भावनिक दृष्टीने न घेता डोळसपणे घेणे ही आजच्या काळाची गरज आहे असे म्हणणे अधिक योग्य होईल.

सुरेश काळे

हो.९८६०३०७७५२

सातारा.

प्रेमाचा ओव्हरडोस

    प्रेमाचा ओव्हरडोस

प्रेम हा शब्द उच्चारताच आपणासमोर एकठराविक स्त्री व पुरुष या दोघांमधील प्रेम एवढेच येते. पण मी आज ज्याविषयी लिहीणार आहे ते वात्सल्य किंवा ममता या सदरातील पालकांचे आपल्या मुलांवर असलेले प्रेम या बाबत आहे. जगातील प्रत्त्येक व्यक्ती आपल्या मुलांवर जीव तोडून प्रेम करत असते. पण सध्या आसपास जर पाहिले तर या प्रेमाचा ओव्हरडोस किंवा अतीरेक होतोय का याचा विचार करण्याची वेळ आलेली आहे असे वाटते.

मला माझ्या लहानपणी शाळेत सांगीतलेली एक गोष्ट आठवते. एकदा शिक्षकांनी सर्व विद्यार्थ्यांना प्रत्येकी एक गुलाबाचे रोप दिले.मुलांना सांगीतले की घरी जाऊन प्रत्येकाने ते रोप जमीनीत किंवा कुंडीत लाऊन त्याला वेळचेवेळी पाणी देऊन सांभाळ करावा. एक महिन्याने सर्व मुलांचे घरी येऊन शिक्षक पहाणी करतील व ज्या मुलाचे रोप वाढले असेल त्याला बक्षीस मिळेल. वर्गातील एका मुलाने ते रोप घरी बागेत लावले व तो त्याची व्यवस्थित काळजी घेत होता.आपले रोप सर्वात चांगले व्हावे म्हणून त्याने खुपच काळजी घेतली. पण आपलेच रोप मोठे व्हावे या हव्यासापोटी तो त्या रोपाला रात्रंदिवस सारखे पाणी देत होता. त्याला उन्हाचा वाऱ्याचा त्रास होऊ नये म्हणून प्लास्टीक अच्छादन घातले होते. त्याचा विपरीत परिणाम परिणाम असा झाला की पाण्याच्या अती वापरामुळे त्याचे रोपाची वाढ नीट झाली नाही. त्याला ऊन, वारा यांची सवय नसल्याने एका जोराच्या वादळी पावसात त्याचे रोप टिकाव धरु शकले नाही ते ऊन्मळून पडले.

आज एकुणच समाजातील पालकांचे मुलांच्या बाबतीत प्रेम पहाता ते त्या शाळेतील लहान मुलांप्रमाणे प्रेमाचा अतीरेक करतायत का असेच वाटते. हल्ली बहुतांश घरात मुलगा किंवा मुलगी एकच अपत्य असते. त्यामुळे ते घरातील सर्वांचे लाडके असतेच. आई वडील दोघेही नोकरी करणार असतील तर ते मुलांना वेळ देऊ शकत नाहीत मग त्याची भरपाई म्हणून महागडे खेळ, कपडे , हॉटेलींग याचा भडीमार केला जातो. विकेंडला आसपास एखाद्या वॉटर पार्कला ट्रीपवर नेले जाते. त्याला नामवंत शाळेत डोनेशन भरुन प्रवेश घेतला जातो. घरात चांगले संस्कार करणारे कोणी असतेच असे नाही. बहूतांशी अशा पालकांची मुलं अशीच विनासंस्कार मोठी होतात. मग पात्रता नसताना भल मोठ डोनेशनदेऊन मेडीकलला किंवा ईंजीनियरींगला प्रवेश घेतला जातो. कसं बस शिक्षण पुर्ण होते. मुले हुशार असतील तर चांगल्या प्रकारे शिक्षण पुर्ण करुन आई वडिलांचे नाव ऊंचावतात. पण अशी संख्या फार कमी असते. बहुतांश वेळी परिस्थिती ऊलट असते व मुल अती व फाजील लाडाने बिघडण्याची शक्यता जास्त असते. आयुष्यात करिअर ,पैसा ,प्रसिथ्दी असावी. त्याला महत्त्व आहेच पण त्यामागे धावत असतानाच ज्याच्या साठी हे आपण सर्व करतोय ती आपली मुल त्याहून जास्त महत्त्वाची आहेत. त्यासाठी त्यांचेवर लहानपणा पासून चांगले संस्कार होणे गरजेचं आहे. दोघांपैकी किमान एकाने तरी मुलांच्या लहान वयात सुरुवातीला आपलं करिअर थोडं बाजूला ठेवून लक्ष घातले पाहिजे. त्यासाठी नोकरी सोडून घरीच बसलं पाहिजे असं नाही पण वेळेवर घरी येणे संध्याकाळी थोडावेळ त्यांच्याशी गप्पा मारण त्याचा अभ्यास करवून घेणं त्याच्या अभ्यासातील किंवा अन्य काही अडचणी असतील तर त्या समजून घेणे येवढे जरी केलं तरी पुरेसे आहे. आणी ते सुध्दा मुलं पाचवी सहावी इयत्तेत जाईपर्यंत. त्यानंतर मुलांना समजू लागते व ती स्वतःहून योग्य निर्णय घेऊ लागतात. आई वडील आपल्या पाठिशी आहेत ही भावनाच त्यांना पुरेशी असते. शेवटी पैसा कितीही मिळवला तरीही कमीच वाटतो. पण त्याच्या पाठिमागे लागून आपले व आपल्या कुटुंबाचे किती हाल करायचे याचा निर्णय ज्याचा त्यानेच घ्यायचा आहे. कुटुंब सुखी तरच आपण सुखी एवढे जरी लक्षात ठेवले तरी पुरेसे आहे. हे माझे वैयक्तिक मत मांडले आहे सर्वांना पटेलच असे नाही व तसा आग्रहही नाही.यावर मतभिन्नता असू शकते. कोवळया वयातील मुलांची सध्या सुरु असलेली असहाय्य फरपट पाहून वाईट वाटते म्हणून हा लेखन प्रपंच.

सुरेश काळे

मो. 9860307752

सातारा

आनंदी जीवन

आनंदी जिवन

जिवन हे आनंददाई आहे त्याचा आनंद प्रत्येकाने भरभरुन घेणे अपेक्षित असते. याची सुरुवात प्रत्येकाने स्वतःच्या घरापासुन केली तर सर्वच घर आनंदाने भरून जाईल. कुटुंबातील सर्व व्यक्ती आनंदात असल्याने सर्वांचे आपापसातील संबंध आपुलकीचे व जिव्हाळ्याचे राहतील. घरातील कौटुंबिक वातावरणाचा परीणाम संपुर्ण वास्तूवर होत असतो. घराची वास्तू सभोवतालचे वातावरण सर्वच आनंदी राहते.

आता प्रश्न उभा राहतो की आपण खरोखरच या आनंदाचा ऊपभोग घेतो का. याचे प्रामाणिक ऊत्तर द्यायचे झाले तर बहुतेकांचे ऊत्तर नाही असेच येईल.या सर्वांचे कारणाचा विचार करायला गेलो तर असंख्य कारणे समोर येतील पण त्यातील सर्वात महत्वाचे व बहुतांश ठिकाणी समोर येणारे कारण म्हणजे पैसा किंवा संपत्ती. आपणास जगण्यासाठी खरोखर किती पैशाची आवश्यकता आहे याचा कोणी गांभीर्याने विचार करताना आढळून येत नाही. संपत्तीचा निव्वळ हव्यास हेच खरे कारण त्या मागे असते.  व त्या अती हव्यासापाई आपण जिवनातील निखळ आनंद घेऊ शकत नाही याचीही कुणाला फारशी खंत वाटत नाही.

सध्याची महानगरातील परीस्थीती तर अतिशय वाईट व मनाला क्लेश देणारी आहे. पती व पत्नी दोघेही नोकरी करणारे घरात दरमहा लाखात पैसे येत असतात. एकुलते एक मुल, मोठा चार पाच खोल्यांचा फ्लॅट, चार चाकी गाडी अशी सर्व भौतिक सुखांची रेलचेल. पण खरोखरच त्याचे कुटुंब सुखी व आनंदी कुटुंब म्हणता येईल का. घरात दरमहा भरपूर पैसा येतो एवढेच खरे पण त्यापायी जिवनातील किती आनंदाच्या क्षणांना पारखे झालेत याचा विचार केला तर त्यांचे जिवनाचा ताळेबंद हा तुटीचा असल्याचे दिसून येईल व ही तुट भरून काढण्यासाठी प्रत्येक विकेंडला कोठे तरी बाहेर जाणे व त्या तुटीची भरपाई करण्याचा प्रयत्न केला जातो. पण अशा वरवरच्या मलमपट्टीने ती आनंदाची तुट भरुन निघते का? त्या विकेंडला जो अनावश्यक व अति खर्च होतो तो भरून काढण्यासाठी पुन: आठवडाभर कामाला जुंपून घेणे. ही न संपणारी जिवघेणी धडपड कशासाठी व यातून खरोखरच आनंद मिळतो का याचा कोणी विचारच करत नाही.

पैशापेक्षाही मोठा आनंद जिवनात हरघडी असतो फक्त त्याची जाणीव असणे व तो आनंद मिळवण्याची आंतरीक तळमळ असणे जरुरीचे आहे. वरील ऊदाहरणातील पती, पत्नी दोघेही नोकरी करणारे. दोघांच्या कामाच्या वेळा वेगवेगळ्या असतील तर एक सकाळी लवकर बाहेर पडणार तर दुसरी व्यक्ती त्या वेळी झोपेत असणार व दुसरी व्यक्ती जेव्हा कामावरुन घरी येईल त्या वेळी पहिली व्यक्ती दमून झोपलेली असणार. दोघांचे साधे संभाषण जिथे होत नाही तिथं प्रेमाच्या चार गोष्टी बोलायला वेळ कुठून देणार. मुल पाळणाघरात किंवा सांभाळायला बाई ठेवलेली. त्याला आई वडिलांचे प्रेम कुठून मिळणार. अशा वेळी त्या मुलास एकटे ठेऊन आपण त्याच्या बालपणाचा आनंदच हिराऊन घेत असतो त्याचा परीणाम नकळत त्या मुलावर होत असतो. त्यातुनच अशी मुले एककल्ली होण्याचा धोका असतो. तसेच एकुलता एक असल्याने खर्चसाठी भरपू पैसे दिले जातात ज्याचा हिशोब मागीतला जात नाही. त्या मुळे पैसे टाकले की सर्व मिळते अशी भ्रामक समजूत त्या मुलाची होते काही वेळा नको त्या वयात हाती पैसा व घरात प्रेमाचा अभाव याची परीणीती व्यसनाधिनता व गुन्हेगारी कडे मुल वळण्याचा धोका असतो. पण याचा कोणी विचारच करत नाही.वास्तविक लहान मुलांच्या वाढीच्या प्रत्येक टप्यात खुप आनंद दडलेला असतो. त्याचे बोबडे बोल , हाताला धरुन दुडुदुडू चालणे, त्याची अंघोळ पाण्यात खेळणे ईत्यादी प्रत्येक क्षणात आनंद दडलेला आहे. व पैशामागे पळताना त्याचे आईवडिल या स्वर्गीय आनंदास मुकतात. पण हे सर्व मानले तर अन्यथा पैशामागे लागलेल्यांना ह्याचे महत्व कसे कळणार.

वासतविक जिवनात आपणास खरोखर किती पैशाची आवश्यकता आहे. या बाबत नुकताच नोटबंदीच्या काळात अनुभवलेला किस्सा आवर्जून नमूद करावा वाटतो. सेव्हींग खात्यातील रक्कम काढताना आठवड्यात फक्त रु.२४०००/- काढण्याची परवानगी होती. अर्थात बँकांकडे तेवढी रक्कम सुध्दा ऊपलब्ध नसल्याने प्रत्येक बँक काही ठराविक रक्कम ५००० ते १०००० पर्यंत देऊ शकत होत्या. माझ्या बँकेत आम्ही एकावेळी रु.१००००/-  देत होतो. दुसरे दिवशी पुन्हा रु. १००००/- अशी विनंती करत होतो. बहुतांशी लोक आमची विनंती मान्य करीत. एकदा एक खातेदार त्या बाबत माझ्याशी हुज्जत घालू लागला. त्यावेळी एका अशिक्षीत खातेदाराने त्याला समजावून सांगत असता जे सांगितले ते ऐकून खरोखर त्या अशिक्षीत माणसाच्या विचाराने मन सुन्न झाले. तो म्हणाला आहो आपल्याला आपल्या चार माणसाच्या कुटुंबास चांगल्या पध्दतीने जगण्यासाठी किती पैसे लागतात, फार तर महीन्याकाठी २०००० ते २५००० , मग आज दहा हजार नेले पुन्हा आठवड्यानी दह हजार नेले तर चालू शकेल. आपण आपल्या गरजा विना कारण वाढवल्यात. पुर्वी आजच्या एवढ्या सोई नव्हत्या तरीही माणसं सुखात रहात होतीच ना. त्याचे विचार ऐकून मन क्षणभर सुन्न झाले. कोठे या अशिक्षीत माणसाची विचारसरणी व कोठे आजच्या सुशिक्षित म्हणवून घेणारी पैशापाठीमागे धावणारी तरुण पिढी.

आपले जिवन क्षणभंगूर आहे. त्या जिवनाचा परिपूर्ण आनंद घ्या. निसर्गाने सम्रुध्द अशा नदि पर्वत जंगल यांच्या सानिध्यात वेळ घालवा. आई, वडील  मुले मित्र मैत्रीणी यांना वेळ द्या. त्यांच्या सुख दु:खात सहभागी व्हा. जिवनाबद्दल वेगळ्या पध्दतीने विचार करा तुम्हाला तुमचे जिवन खुपच आनंददायी वाटेल व तुमचे जिवन परीपुर्ण होईल.एकदा आवश्य विचार करा.

सुरेश काळे

मो.9860307752

सातारा.

पार्सल संस्कृती

         पार्सल संस्कृती

वदनी कवळ घेता नाम घ्या श्रीहरीचे असे श्र्लोक म्हणत घरातील सर्वांनी एकत्र बसून जेवण्याची आपली भारतीय संस्कृती कधी काळी होती असे म्हणण्याची आता वेळ आलेली आहे असे म्हणले तर फारसे वावगे होणार नाही. पण या पार्सल संस्कृतीला नावे ठेवण्यापेक्षा ती आता बहुतेक शहरात एक आवश्यक बाब बनली आहे हे तितकेच खरे आहे. आपण सर्वांनीच ती बाब मान्य केली पाहिजे. पुर्वी एकत्र कुटुंब पद्धती होती. मुले व घरातील कर्ती व्यक्ती १० वाजता जेवायला बसत. नंतर मुले शाळेत व वडील नोकरी व्यवसाय करणेसाठी बाहेर पडत. सायंकाळी ५.३० नंतर मुले शाळेतून घरी येत असत. नोकरीतील व्यक्ती सुध्दा बहुधा ६.०० ते ६.३० पर्यंत घरी येत असे. त्यानंतर रात्रीचे जेवण बहुधा ८.३० चे सुमारास सर्व एकत्र घेत.

पुढे काळ बदलला. एकत्र कुटुंब पद्धती हळूहळू कमी होत गेली. नोकरीच्या शाळेच्या वेळा बदलत गेल्या. सातारा, सांगली, सारख्या लहान गावांतील तरुण नोकरीसाठी पुणे, मुंबई, बंगलोर, हैदराबाद अशा मोठ्या शहरात स्थलांतरीत झाले. बहुतांशी पती-पत्नी दोघेही नोकरी करणारे. कामाच्या वेळा वेगवेगळ्या त्यामुळे घरी एकत्रीत स्वयंपाक व एकत्र जेवण ही बाब दुर्मीळ होत गेली. संध्याकाळी ( रात्री म्हणणे जास्त संयुक्तिक होईल कारण घरी यायला ८.३० ते ९.०० वाजून जातात ) घरी आल्यावर स्वयंपाक करणं कठीण बनले. आणी मग इथेच पार्सल संस्कृतीचा उदय झाला. संध्याकाळी ऑफीसमधून घरी येताना जेवणाचे पार्सल घेऊन येणे व घरी आल्यावर जेवण करणे हा एक रुटीनचा भाग बनला. काही वेळा ऑफीस ते घर या वाटेवर जर हॉटेल नसेल तर अडचणी येऊ लागल्या व त्यासाठी मग ऑनलाईन बुकींग ही पुढची पायरी आली. ऑफीसमधून बाहेर पडताना ऑर्डर द्यायची घरी येईपर्यंत जेवण घरपोच अशी व्यवस्था सुरु झाली. जी आता बऱ्यापैकी रुजू लागली आहे.

हा झाला एक नोकरी करणाऱ्यांसाठी मोठ्या

शहरातील विषय. लहान शहरात व महानगरात सुध्दा जेष्ठ नागरिक मुले दूर गेल्यामुळे एकटे किंवा पती-पत्नी दोघेही रहात असतात. वयोमानानुसार आता त्यांना किराणा सामान भाजीपाला आणणे व त्याची ऊस्तवार हा व्याप होत नाही. तसेच किती आणायचे व किती करायचे हाही एक प्रश्नच असतो. मग त्यांच्यासाठी म्हणून अशा लहान गावात सुध्दा काही हॉटेल व्यावसायिकांनी तसेच काही ठिकाणी घरगुती स्वरुपात घरपोच डबा देणे सुरू केले. फोन करून काय पाहिजे ते सांगीतले की आपल्या वेळेला जेवण हजर. या वितीरिक्त आजारी व हॉस्पिटल मध्ये दाखल पेशंटच्या नातेवाईकांना जेवण पोहोच करणेसाठी ही पार्सल पध्दती उपयुक्त असल्याने त्यासाठी सुध्दा ही आवश्यकता आहेच.

त्यामुळे एकंदरीत विचार करता कोणी काही म्हणले तरी पार्सल संस्कृती ही आता आपल्या जिवनाचा एक अविभाज्य भाग बनली आहे व ती आपण टाळू शकत नाही. उलट मी तर म्हणेन ती आता आपली गरज झाली आहे व काळाची गरज आहे त्यामुळे तिचे स्वागतच करायला हवे.

सुरेश काळे

सातारा

मो.९८६०३०७७५२

बाजारु शिक्षण की शिक्षणाचा बाजार

बाजारु शिक्षण की शिक्षणाचा बाजार

नुकताच १० वी चा निकाल जाहीर झाला व बोर्डाच्या पोतडीतून एक एक विक्रमादित्य बाहेर पडू लागले. कोणाही मुलाला विचारले की आवाक करणारा आकडा ऐकायला मिळायचा. कोणाला ९५ तर कोणास ९७, ९८ % मार्क मिळाले होते. हे ऐकून आमच्या वेळचे मार्क आठवून असे वाटले की आताची नवीन पिढी आमच्या पेक्षा खुपच बुध्दिमान असावी व मला माझ्या एस.एस.सी. च्या मार्काची लाज वाटायला लागली.

वास्तविक तो एक भ्रम होता व लगेचच दोन दिवसात तो भ्रमाचा भोपळा फुटला. माझे एक स्नेही जे एक खाजगी कंपनीत वरिष्ठ पदावर कार्यरत होते त्यांची रस्त्यात गाठ पडली पण ते नेहमी सारखे मोकळेपणाने बोलत नव्हते. बरेच वेळा खोदून विचारल्यावर म्हणाले चल जरा हॉटेलमध्ये चहा घेऊ मग सांगतो. आम्ही हॉटेलमध्ये जाऊन चहाची ऑर्डर दिली पण अजूनही त्यांची अस्वसथता जात नव्हती शेवटी मी म्हणालो अरे प्रॉब्लेम्स काय आहे ते तरी सांग म्हणजे काही मार्ग निघू शकेल.

त्यावर त्यांनी जे सांगितले ते ऐकून अक्षरशः डोके चक्रावून गेले. त्यांचा मुलगा नुकताच १२ वी सायन्स पास झाला होता व त्याला मिळालेल्या गुणांमुळे ते पुरते निराश वाटत होते. मुलाला १२ वी मधे ६२% मार्क मिळाले होते मेडिकल एन्ट्रन्सलाही असेच मार्क होते , सीईटी मधे तर असे मार्क की ईंजीनिअरींगचे दरवाजे बंद झाले होते. मी त्याला अनेक पर्याय सांगितले की त्याला, बी. फार्मसी , प्लेन बी.एस.सी. करु दे. त्यानंतर सुधदा त्याला एम.एस.सी. पी.एच.डी. करता येईल तसेच आवड असल्यास तो रिसर्च करु शकेल. तसेच पदवी नंतर तो एम.बी.ए. करु शकतो त्यामुळे तो एखाद्या चांगल्या रासायनिक किंवा औषधनिर्माण कंपनीत करीअर करु शकेल. एम.बी.ए. नंतर तो एखाद्या बँकेत अधिकारी म्हणून सुध्दा ऊत्तम करीअर करु शकतो.

असे वेगवेगळे पर्याय मी सुचवित होतो पण माझ्या मित्राच्या ते काही फारसे पचनी पडले होते असे वाटले नाही. त्यामुळे माझ्या पर्यायावर त्याने काही सकारात्मक प्रतिसाद दिला नाही. कारण त्याच्या डोक्यात मुलाला डॉक्टर करायची जी क्रेझ होती ती त्याला वस्तुस्थिती मान्य करण्यापासून दूर नेत होती. नंतर आम्ही दोघांनी एकमेकांचा निरोप घेतला व मी घरी आलो. घरी आल्यावर पुढील ४ ते ५ दिवस मीही अस्वस्थ होतो. मित्राच्या हट्टापायी मुलाचे नुकसान होऊ नये असे राहून राहून वाटत होते. मला दोन वर्षांपूर्वीची घटना स्पष्ट आठवत होती. हा मुलगा त्यावेळी ८२% गुण मिळवून १० वी पास झाला होता. त्याच्याशी बोलताना तो कला व वाणीज्य विषयांवर बोलत होता. त्याच्या एकंदरीत बोलण्यावरून त्याला शास्त्र शाखेची फारशी आवड नसल्याचे दिसत होते व तो वाणिज्य शाखेकडे जाईल असेच वाटत होते. त्यानंतर आमची बरेच दिवसात गाठ पडली नव्हती. व मीही ही गोष्ट विसरून गेलो त्यानंतर जेव्हा मित्राची गाठ पडली त्यावेळी मुलाने ११वी सायन्स ला प्रवेश घेतल्याचे समजले व थोडे आश्र्चर्य वाटले. पण मी कोणतीही प्रतिक्रिया देण्याचे टाळले. व आज आता ही परिस्थिती की पाच लाख डोनेशन व वार्षीक सहा लाख फी भरून खाजगी मेडिकल कॉलेजमध्ये प्रवेश घेण्याची वेळ आली. खाजगी मेडिकल कॉलेजमधील शिक्षणाचा दर्जा काय असतो व तेथे प्रत्यक्ष प्रॅक्टिकल अनुभव किती मिळतो हा विषय त्याहून वेगळा. यानंतर पाच वर्षांत तो मुलगा डिग्री घेऊन बाहेर येईल. कारण इतकी फी घेणारी कॉलेज मुलांना नापास करतच नाहीत. तेथील व्यवहार उघड आहे डोनेशन, भरपूर फी मोजा व डिग्री मिळवा. पण जेव्हा तो मुलगा डिग्री मिळाल्यावर प्रत्यक्ष जिवनात डॉक्टर म्हणून करिअर सुरू करेल त्यावेळी जी ऊत्कृष्टशै क्षणिक करिअर असणाऱ्या डॉक्टर लोकांशीत्या ला स्पर्धा करावी लागेल त्यावेळी तो त्या स्पर्धेत कितपत टिकाव धरेल हा मोठा गहन प्रश्न उभा राहतो.

वरील ऊदाहरण हे  सर्व विद्यार्थी व पालकांनाही विचार करावा असेच आहे.मुळात आपली सध्याची शिक्षणपधदती व परीक्षा पध्दतीचा विचार करायला हवा. ईयत्ता १० वी च्या परीक्षेची काठींण्य पातळी किती आहे. त्यातून खरोखर मुलांच्या बुध्दीमत्तेचा कस लागतो का. १० वी परीक्षेत मिळणारे गुण हे खरोखर त्या विद्यार्थ्याचे किती व त्यात शाळेचा हातभार किती हे सर्व विचारात घेणे गरजेचे आहे. याचा कोणताही विचार न करता मेंढराप्रमाणे सर्व विद्यार्थी शास्त्र शाखेत प्रवेश घेतात. बरेच वेळा असे दिसते की पालकच पाल्याला शास्त्र शाखेत प्रवेश घेण्यासाठी जबरदस्ती करतात. १० वी पास १५ वर्ष वय असलेला मुलगा स्वतः कोणताही निर्णय घेत नसतो तर बहुतांश वेळा पालकांचा निर्णय पाल्यावर लादला जातो. त्याची आवड काय आहे, कोणत्या विषयात त्याला चांगली गती आहे याचा जराही विचार केला जात नाही.

आता पालक तरी असे का वागतात याचा विचार केला तर त्याला विविध कारणे आढळून येतात . त्यातील सर्वात महत्वाचे कारण म्हणजे त्यांची स्वताची अपुर्ण महत्वाकांक्षा. जे आपण करु शकलो नाही ते आपल्या पाल्याने करावे ही सुप्त ईच्छा पालकांना त्यांचा निर्णय पाल्यावर लादण्यास भाग पडते. त्या नंतरचे कारण म्हणजे तुलना. माझ्या शेजारच्या घरातील, माझ्या भावाचा ,बहीणीचा , आणी त्यहून महत्त्वाचे म्हणजे माझ्या हाताखाली काम करणाऱ्याचा पाल्य ईंजीनिअरींगचे किंवा मेडिकलचे शिक्षण घेतोय तर मग माझाही पाल्य डॉक्टर ईंजीनीअर झाला पाहिजे.

ईंजीनिअरींगची सद्यस्थिती काय आहे, किती जणांना चांगला जॉब मिळतो याकडे कोणाचेही लक्ष दिसत नाही. दरवर्षी लाखांच्या घरात मुले ईंजीनीअर होतात पण त्यातील मोजक्या व सर्वोत्तम अशा साधारण १० % मुलांना चागल्या मोठ्या संस्थेत मोठ्या पगाराची नोकरी मिळते बाकीचे ९० % विद्यार्थी १०००० ते १२००० पगारावर राबत असतात. व बरेच वेळा त्यांनी घेतलेल्या शिक्षणाचा त्यांच्या कामाशी काहीच संबंध नसतो. अशावेळी त्या मुलांची मनस्थिती काय होत असेल याचा विचार करण्याची कोणीच तसदी घेत नाही. माझा मुलगा किंवा मुलगी ईंजीनीअर अथवा डॉक्टर झाल्याच्या आनंदात सर्वजण मश्गुल असतात. एखादा कमकुवत मनाचा विद्यार्थी नैराश्याने ग्रस्त होऊन त्याचे आयुष्य बरबाद होऊन जाते याचा कोणी विचारच करत नाही.

मेडिकल क्षेत्र तर त्याहून कठीण. डॉक्टर झाल्यावर त्या क्षेत्रात जम बसायला किती कालावधी लागु शकतो हे कोणीही सांगू शकत नाही. ज्या पाल्याचे आई किंवा वडील या क्षेत्रात असतील त्यांना थोडे जम बसणे सुलभ जाते. अन्य सर्वांना फार कठीण परीस्थीतीला सामोरे जावे लागते. परत नुसती एक पदवी पुरेशी नसते पुन्हां कोणत्या तरी एक विभागात पदव्युत्तर शिक्षण घेऊन प्रावीण्य मिळवावे लागते. काही सरकारी महाविद्यालय  वगळता ईतर संबंधित महाविद्यालये शिक्षणाचा बाजार मांडून बसलेली आहेत . तेथे आवश्यक सोई सुविधांची सुध्दा वानवा असते अशा संस्था विद्यार्थ्यांना व पालकांना आर्थिकद्रुष्ट्या पिळून काढताना दिसतात.

त्यामुळे  खरोखरच वरील सर्व वस्तुस्थिती विचार करायला लावणारी आहे. त्याला आपली शिक्षण पध्दती व त्याही पेक्षा १० वी ची परीक्षा व गुणदान पध्दती मोठ्या प्रमाणावर जबाबदार आहे असे वाटते. त्यामुळे सामान्य विद्यार्थ्यांना व त्यांच्या पालकांना आपला पाल्य खुप हुशार असल्याचे भासते व ते कुवतीबाहेरील क्षेत्रात विनाकारण गुरफटून जातात. सायन्स वितीरीक्त ईतरही शाखेत चांगले करिअर करता येऊ शकते हे आता कोणीतरी पटवुन देण्याची नितांत गरज आहे. याचा सर्वांनीच गांभीर्याने विचार करावा व आपल्या पाल्यावरील अनावश्यक ताण कमी करुन एक नवीन सुद्रुढ युवा पिढी निर्माण करावी त्यातच आपल्या देषाचे ऊज्वल भविष्य आहे असे वाटते.

सुरेश काळे

मो. ९८६०३०७७५२

सातारा

५०१ पाटी

५०१ पाटी

सध्याचे युग हे जाहिरातीचे युग म्हणून ओळखले जाते. आपण रेडीओवर रोज विविध प्रकारच्या जाहिराती पहात असतो किंवा टी.व्ही.वर रोज नवं नवीन जाहिराती पहात असतो. पण एक काळ असा होता की जाहिरात म्हणले की प्रिंट मिडिया वृत्तपत्र ,मासिक अथवा अन्य मुद्रीत प्रकार हा एक उपाय होता किंवा एखाद्या महत्त्वाच्या ठिकाणी मोठा जाहिरात फलक लावण्यात येत असे व पेंटर त्यावर त्या उत्पादनाची माहिती लिहीत असे. हा जाहिरातींचा फलक महत्त्वाच्या रस्त्यावर अथवा चौकात लावला जात असे. काही दिवसांनी त्या जाहिरात फलकावर अन्य एखाद्या उत्पादनाची जाहिरात केली जात असे. पण एखाद्या ठिकाणी एका ठरावीक उत्पादनाची जाहिरात वर्षानुवर्षे केली जाऊन त्या जागेला विशीष्ठ जाहिरातीच्या नावाने ओळखले जाण्याचे भारतातील किंवा जगातील एकमेव ठिकाण म्हणजे सातारा येथील ५०१ पाटी.

साताऱ्यात महत्त्वाचे दोन रस्ते एक खालचा रस्ता  व एक वरचा रस्ता वरच्या रस्त्याला राजपथ असे म्हणले जाते. राजपथावरील देवी चौक येथून  जाणारा रस्ता जेथे खालच्या रस्त्याला मिळतो त्या चौकाला ५०१ पाटी किंवा ५०१ चौक असे संबोधले जाते. आत्ता या घडीला जर आपण तेथे गेलात तर तेथे अशी कोणतीही पाटी अस्तीत्वात नाही. पण तरीही त्या चौकाला ५०१ पाटी असेच संबोधले जाते.

माझ्या आठवणी प्रमाणे तो १९६५ ते १९६८ चा काळ असावा त्यावेळी कपडे धुण्यासाठी डिटर्जंट पावडर वा तत्सम प्रकारचे साबण अस्तीत्वात यायचे होते. त्याकाळी कपडे धुण्यासाठी एकमेव प्रसिद्ध साबण म्हणजे ५०१ साबण बार. साधारण लांबी १० ईंच असावी. त्यावर प्रत्त्येक एक ते दीड ईंचावर खुण केलेली असायची व वापरणाऱ्याने त्याला जशी पाहिजे तशी कापून वडी कापून घ्यायची. काही छोटे दुकानदार एक वडी कापून सुध्दा विकत देत असत. तर अशा या साबणाची जाहिरात तेथे एका मोठ्या फलकावर करून तो उंच करून लावलेला असायचा. ऊन अथवा पावसाने काही दिवसांनी त्या जाहिरात फलकावरील अक्षरे खराब होत मग पुन्हा पेंटर तिथे शिडी लावून नव्याने पेंटींग करत असे. व मग ती पाटी पुन्हा दिमाखात येणाऱ्या जाणाऱ्या लोकांचे लक्ष वेधून घेत असे. वर्षानुवर्षे हा परिपाठ सुरु होता. त्यामुळे तो चौक व ती पाटी हे समीकरण इतके घट्ट झाले की त्या चौकाला लोकांनी ५०१ पाटी असे नाव दिले. त्या काळात कोणाला तिथे जायचे असल्यास ५०१ पाटीकडे चाललोय असं आपोआप म्हणले जायचे.

कालौघात कपडे धुण्यासाठी विविध प्रकारचे डिटर्जंट साबण व पावडर बाजारात आल्या. धुण्यासाठी मशीन आले व एक काळ गाजवलेला ५०१ साबण सुध्दा काळाच्या पडद्याआड गेला. त्या जागेवर आता ती पाटी सुध्दा नाही पण तो चौक व त्यारुपाने ५०१ पाटी हे नाव मात्र सातारच्या इतिहासात अजरामर झाले हे नक्की.

सुरेश काळे

मो. ९८६०३०७७५२

सातारा

निवृत्ती

निव्रुत्ती

निव्रुत्ती हा शब्द आपण ऐकला की आपल्या समोर फक्त सरकारी अथवा खाजगी क्षेत्रात २५ -- ३० वर्षे नोकरी करुन वयाची ६० वर्ष पुर्ण झाल्यामुळे त्या नोकरीतून मुक्त होणारी एक व्यक्ती ऊभी राहते. वास्तविक निव्रुत्तीमधे तेवढा एकच अर्थ अभिप्रेत नाही. खेळात अनेक वर्ष ऊत्तम कामगिरी केल्या नंतर सुध्दा एक ठराविक वय झाल्यावर खेळ जरी खराब होत नसला तरी वय परत्वे शारीरिक हालचाली मंदावतात व तरुण पणातील जोशपुर्ण खेळ त्या खेळाडुकडून होऊ शकत नाही व त्याला आपला खेळ थांबवावा लागतो. त्या वेळी तो खेळाडू ६० वर्ष झालेली व्यक्ती नसते.

आत्ता आपण ज्या निव्रुत्ती विषयी विचार करणार आहोत ती प्रामुख्याने सरकारी अथवा खाजगी क्षेत्रात नोकरी केल्या नंतर ठराविक वय ५८/६० पुर्ण केल्यामुळे नोकरीचा कालावधी समाप्त होऊन होणारी निव्रुत्ती. कोणीही व्यक्ती मग ती सरकारी क्षेत्रात असो किंवा खाजगी क्षेत्रात असो त्याला एक ना एक दिवस सेवा निव्रुत्त व्हावे लागते. नोकरीतील असलेल्या अधिकार पदानुसार वयात कमी जास्त होऊ शकते पण निव्रुत्त व्हावे लागतेच.

सर्व प्रथम प्रश्र्न येतो निव्रुतीचा विचार कधी करावा. त्याला ठराविक असे ऊत्तर नाही. पण मला विचाराल तर निव्रुत्तीचा विचार ज्या दिवशी आपण नोकरीत हजर होतो त्या दिवशीच करणे शहाणपणाचे ठरु शकते. विचार करताना पहिला मुद्दा येतो आर्थिक स्थैर्य. निव्रुत्तीनंतर आपण आर्थिक द्रुष्ट्या कोणावरही अवलंबून राहणार नाही याची काळजी घेणे आवश्यक आहे. त्या बाबत विचार करताना आपणास निव्रुत्ती नंतर पेन्शन मिळणार आहे का नाही हे विचारात घेणे गरजेचे आहे. पेन्शन मिळणार असेल तर निव्रुत्ती नंतर बरेचसे प्रश्र्न सुसह्य होतात. तथापि ज्यांना पेन्शन मिळणार नसेल त्यांनी त्या बाबत गांभीर्याने विचार करणे गरजेचे आहे. त्या द्रुष्टीने सुरुवाती पासुन नियोजन करणे योग्य ठरते. आपल्या मराठीत थेंबे थेंबे तळे साचे अशी म्हण आहे. त्या मुळे सुरुवात कितीही लहान प्रमाणात असली तरी ती वेळेवर सुरु करणे महत्वाचे आहे. त्या योगे आपण निव्रुत्ती पर्यंत योग्य नियोजन करून निव्रुत्तीनंतरच्या आयुष्याची तजविज करु शकतो व निव्रुत्ती नंतरचे आपले जिवन सुसह्य करू शकतो.

आर्थिक नियोजना नंतर पुढचा प्रश्र्न असतो शारीरिक स्वस्थ्य. वयाच्या साठी नंतर वय परत्वे येणारे आजार व त्यावरील ऊपचार याचा गांभीर्याने विचार करावा. रोज आपली दिनचर्या ठरवून शक्यतो त्या प्रमाणे दैनंदीन जिवन राहील्यास फारशा गंभीर तक्रारी निर्माण होत नाहीत. तसेच आपल्या डॉक्टरांना वेळचे वेळी भेटायला जाणे व त्यांचे सल्यानुसार वेळचेवेळी आवश्यक तपासणी व औषोधोपचार घ्यावेत. आपल्या आजारांचा बाऊ करू नये पण दुर्लक्षही करु नये. त्या मुळे आपण आपले आयुष्य आनंदाने घालवू शकू.

त्या नंतर सर्वात महत्वाचा विषय कौटुंबिक संबंध. आपण नोकरीत आयुष्यातील बराचसा कालावधी व्यतीत केलेला असतो व घरातील बरीचशी कामे पुर्ण करण्याची जबाबदारी आपल्या पत्नीने घेतलेली असते. निव्रुत्तीनंतर जी शक्य आहेत ती कामे आपण करून  आपल्या पत्नीचा कमाचा भार थोडा हलका करु शकतो व तो वाचलेला वेळ ती तिच्या आनंदासाठी व्यतीत करु शकेल त्यामुळे तिलाही थोडे समाधान मिळेल. मुले मोठी झालेली असतात. बहूधा त्यांची लग्न कार्य उरकलेली असतात. नोकरी निमित्त मुलगा त्याचे पत्नीसह वेगळ्या गावी रहात असेल तर त्याची वेळोवेळी विचारपुस करा त्याच्या अडचणीचे वेळी आवश्य हजर राहून शक्य होईल ती मदत करा. सल्ला विचारला तर आवश्य मोकळेपणाने आपले मत मांडा पण आपले मत त्यांचेवर लादू नका. आपल्या काळातील गोष्टींची तुलना करणे पुर्णपणे टाळा. कारण काळ बदलला आहे याचे सतत भान ठेवा. आपल्या काळातील एखादी चैनीची बाब आज गरज असू शकते त्यामुळे विनाकरण तुलना करून वाद निर्माण हैणार नाहीत याची काळजी घेतल्यास सर्व जण आनंदात राहू  शकतो. मुलीचे लग्न झाले असलेस वेळोवेळी तीची चौकशी करून आपण कायम तीच्या पाठीशी आहोत याची तिला तसेच तिच्या कुटुंबातील सर्वांना जाणीव अवश्य करुन द्यावी. पण शक्यतो तिचे संसारात अती हस्तक्षेप टाळणे ऊचीत होईल. त्यामुळे दोन्ही कुटुंबात चांगले स्नेहसंबंध निर्माण हैतील.

आता राहता राहतो प्रश्न आपला वेळ कसा घालवणे. आपल्या शरीराला वर्षानुवर्षे एक चाकोरीबध्द जिवन जगण्याची एक सवय लागलेली असते. साधारण निम्मे आयुष्य आपण एका ठराविक पध्दतीने घालवलेले  असते. त्यामुळे लगोलग त्यात बदल करणे सुरुवातीस निश्र्चीतच कठीण जाईल. त्यामध्ये प्रयत्न पुर्वक हळूहळू बदल करावा. आपले बरेच काही छंद आवडी असतात ज्यांना आपण नोकरी मुळे मुकलेलो असतो. आपण आपले मन आपल्या आवडीचे छंदात गुंतवल्याने आपणास आनंद तर मिळेलच आपला वेळही चांगला जाईल. सिनेमा, नाटक पहाणे , वाचन करणे यामुळे आपले मन आपणास प्रसन्न ठेवता येईल. वर्षातून एखादी छोटीशी सहल करुन आपल्या पत्नीसही आनंद देऊ शकतो.

निव्रुत्ती नंतरचे जिवनाचा विचार करताना अशा अनेक गोष्टींचा विचार केला जाऊ शकतो. तथापि किमान वर उल्लेख केलेल्या बाबी जरी आचरणात आणल्या व त्या प्रमाणे प्रत्येकाने विचार करून योग्य ती काळजी घेतली तर आपले निव्रुत्ती नंतरचे जिवन आपण खचीतच आनंदात व सुखात घालवू शकू अशी प्रत्येकाने खात्री  बाळगण्यास हरकत नाही.

सुरेश काळे

मो.९८६०३०७७५२

सातारा.

मित्र व मैत्री

मित्र व मैत्री

मित्र अथवा मैत्री हा शब्द ऊच्चारताच आपल्या नजरेसमोरअनेक मित्र व त्यांची मैत्री ऊभी रहाते. मित्र किंवा मैत्री करताना कधीही ऊच्च निच, जात, धर्म स्त्री पुरुष असा विचार मनात येत नाही. किंबहूना मैत्री केली जाते म्हणण्यापेक्षा मैत्री होते असेच म्हणणे जास्त ऊचीत होईल. आपण पौराणिक कालखंड विचारात घेतला तर आपल्याला सर्वप्रथम श्रीकृष्ण व सुदामा यांची मैत्री पहावयास मिळते वास्तविक दोघांची मैत्री होण्यासारखे काहीच साधर्म्य नाही. श्रीकृष्ण हे एक क्षत्रिय राजकुमार तर सुदामा हा एक सर्वसामान्य ब्राह्मण . दोघांच्या आर्थिक परीस्थीतीत जमीन अस्मानाचे अंतर पण मैत्रीत हे सर्व गौण होते व म्हणुनच मैत्री म्हणताच आपल्या नजरेसमोर पहिले ऊदाहरण श्रीकृष्ण व सुदामा यांचेच येते.

महाभारतातील मैत्रीचे दुसरे मोठे ऊदाहरण म्हणून आपल्या नजरेसमोर येते ते म्हणजे दुर्योधन व कर्ण. एक राजकुमार तर दुसरा एक सामान्य सुतपुत्र. पण एकदा मित्र मानल्यावर ती मैत्री दोघांनी शेवटपर्यंत निभावली. दुर्योधनाने कर्णाला अंग देशाचा राजा केले तर कर्णाला शेवटी आपण जेष्ठ पांडव असल्याचे समजून सुध्दा त्याने शेवटपर्यंत मैत्री निभावतात प्रत्यक्ष आपल्या भावाशी युध्द करूनमैत्री साठी आपले प्राण अर्पण केले.

आपल्या धर्मग्रंथात व ईतीहासात अशी अनेक ऊदाहरणे आपल्याला आढळून येतील. व त्यातील प्रत्येक मैत्रीचे वेगवेगळे कंगोरे आपणास दिसून येतील. वरील महाभारतातील दोन ऊदाहरणे मैत्रीच्या ऊच्चतम पातळीवरील असली तरीही त्या मैत्रीची परीणीती भिन्न प्रकारे झाल्याचे आढळते कारण त्या मैत्रीतील भावना वेगवेगळ्या प्रकारच्या होत्या. श्रीकृष्ण व सुदामा यांची मैत्री ही भक्तीच्या स्वरूपातील होती त्यामुळे सुदमाचा भाग्योदय झाला तर दुर्योधन व कर्ण यांची मैत्री ही ऊपकाराच्या ओझ्याखाली दबलेली होती. त्यामुळे त्याची परीणीती ही दोघांच्या विनाशात झाली.

वरील दोन ऊदाहरणे ही प्रातिनिधिक आहेत. प्रत्यक्ष जिवनामधे आपणास मैत्रीचे विविध अविष्कार पहावयास मिळतात. व त्यांच्या स्वरूपानुसार ढोबळ मानाने पुढील विविध प्रकार आढळून येतात.

बालमैत्री:

लहानपणी साधारण वय वर्षे१२ पर्यंतच्या मैत्रीस बालमैत्री असे म्हणता येईल. मैत्रीच्या विविध स्वरुपा पैकी ही मैत्री ही खरी निरपेक्ष मैत्री म्हणता येईल. येथे उच्च निच, गरीब श्रीमंत, जात, धर्म या कशाचाही विचार नसतो म्हणुनच अशी मैत्री ही कायम स्वरूपात राहणारी अशी असते. कालौघात जरी नोकरी व्यवसायामुळे भेट झाली नाही तरी ती मैत्री मनाच्या एका गाभाऱ्यात अबाधित असते. त्यामुळे जेव्हां कधी बालपणीचा आपला मित्र अचानक बरेच वर्षानंतर भेटतो तेव्हा दोघांना झालेला आनंद केवळ अवर्णनीय असतो.

युववस्थेतील मैत्री:

ही मैत्री साधारणपणे वयाच्या १८ वर्षानंतर महाविद्यालयीन जिवनात निर्माण होते. मात्र ही बहुधा एका विशिष्ट निकषांवर झाल्याचे आढळून येते. ज्यांची आवड एक आहे, सामाजिक, राजकीय तसेच धार्मिक विचारसरणी एक सारखी आहे अशा तरुणांची पटकन मैत्री होते. महविद्यालयातुन बाहेर पडल्यानंतर यातील एखाद्याचीच मैत्री पुढे टिकून रहाते.

व्यवसाईक मैत्री:

एका  समान व्यवसायातील व्यक्ती विविध व्यवसाईक कारणांमुळे वेळोवेळी एकत्र येत असतात. त्यावेळी व्यवसायातील विविध प्रश्नांचा विचार होत असतो. यावेळी काही सम व्यवसाईकांची एकमेकांशी विषेश जवळीक निर्माण होते, मैत्री होते व काही जणांच्या बाबतीत कौटुंबीक स्नेह संबंध निर्माण होतात. व काही वेळा असे स्नेह संबंध नात्यात परावर्तीत होतात.

कार्यालयीन मैत्री:

आपल्या पैकी बरेच जण नोकरी करत असतात. नोकरीत असताना आपला आपल्या सहकरी बंधुबरोबर वेळोवेळी संबंध येत असतो. एकमेकांना मदत करणे अडी अडचणीत धाऊन जाणे यामुळे कौटुंबीक स्नेहसंबंध निर्माण होताना दिसतात. मात्र या मैत्रीतील फार कमी संबंध हे कायम स्वरुपी टिकून रहातात. बरेच वेळा ही मैत्री ही तात्कालिक स्वरुपाची असते.नोकरीत बदली झाल्यावर किंवा निव्रूत्त झाल्यावर बहुधा हे मैत्री संबंध हळूहळू कमी होत जातात. फारच कमी लोकांच्या

बाबतीत अशी मैत्री पुढे टिकून रहाते व ज्याची मैत्री नोकरीतील बदली किंवा निव्रूत्त नंतरही पुढे टिकून रहाते असे लोक खरोखरच भाग्यवान म्हणले पाहीजेत.

मैत्री ही कोणत्याही प्रकारची असली तरी जिवनात मैत्री असणे हे फार महत्त्वाचे आहे. काही वेळा सुखदु:खाच्या काही घटना आपण आपल्या नात्यातील व्यक्ती बरोबर व्यक्त करु शकत नाही अशा वेळी मित्र ऊपयोगी पडतो व आपण आपल्या जिवनातील सुखदुःखे ही मित्रांसोबत व्यक्त करु शकतो.आपल्या एखाद्या चांगल्या वाईट प्रसंगी खरा मित्र आपल्या पाठीशी आधार बनुन उभा रहातो. तसेच जर आपण कोठे चुकत असलो तर तो अधिकार वाणीने आपली चुक दाखवून देऊन ती सुधारण्यासाठी मदत करतो. म्हणुन जिवनामधे एक तरी खराखुरा मित्र असावा कि जो आपल्या चांगल्या दिवसात तर साथ देईलच पण आपल्या कठीण प्रसंगात तो आपल्या पाठीशी खंबीरपणे ऊभा राहून आपला  आधार बनेल वआपले संपूर्ण जीवन आनंदमय करेल.

सुरेश काळे

मो. ९८६०३०७७५२

सातारा

सौंदर्य

सौंदर्य

सौंदर्य हा असा एक शब्द कि ज्याचा नुसता ऊच्चार जरी कानावर पडला तरी प्रत्येकाच्या मनात वेगवेगळ्या प्रकारच्या भावना निर्माण होतात. आपण म्हणतोच की जितक्या व्यक्ती तितक्या प्रक्रुती. त्यामुळे प्रत्येकाची सौदर्याची व्याख्या वेगवेगळी असते. तसेच प्रत्येक व्यक्तीचा सौदर्य किंवा सुंदरतेकडे पहाण्याचा द्रुष्टीकोन वेगळा असतो.

सौंदर्य कशात नाही, या भुतलावरील प्रत्येक व्यक्ती प्राणी, निसर्ग या प्रत्येक ठिकाणी सौंदर्य ओतप्रोत भरले आहे फक्त तुमच्याकडे ते सौंदर्य ओळखण्याची नजर असली पाहिजे. लहान बाळाच्या प्रत्येक हालचाली मधे सौंदर्य असते ते आपण सुध्दा अनुभवू शकतो फक्त त्या साठी आपल्याला त्याच्या आईची नजर असली पाहिजे. तिच्या नजरेतून जर आपण पाहिले तर आपल्याला त्या लहान बाळात सौंदर्य दिसून येईल.

निसर्गाचा सौंदर्य अविष्कार पहायला तुमच्याकडे बालकविचे मन तशी द्रुष्टी हवी. त्यांच्या नजरेतून पाहील्यावरच आपल्याला फुलांचे सौंदर्य , फुलपाखरांचे मनमोहक रंग , जंगलातील विविध व्रुक्ष वाघ सिंहासारखे जंगली प्राणी, विविध पक्षी यांच्यात लपलेले सौंदर्य दिसून येईल व आपण त्याचा अनुभव घेऊ शकू.

आपण सर्वच ईश्र्वराची पुजा करतो नतमस्तक होत असतो त्या ईश्र्वराचे नामस्मरणात भजन किर्तनातील आनंद अनुभवायचा तर वारकरीच व्हायला हवे. पंढरपूर मधील त्या विठ्ठलाचे मुर्तीतील सौंदर्य , संत ज्ञानेश्वर व संत तुकाराम यांचे अभंगातील सौंदर्य तो वारकरीच अनभवू शकतो. त्या सौदर्याची अनुभूती घेण्यासाठी तो वर्षानुवर्ष न चुकता न थकता ऊन, वारा, पाऊस यांची कोणतीही काळजी न करता मैलोमैल अनवाणी चालत असतो.

आपणाला अशा प्रकारे वेगवेगळ्या सौंदर्याची अनुभूती घेण्यासाठी त्या त्या वेळी वेगळया भुमीकेत शिरावे लागते. तरच आपण त्यातील सौंदर्य अनुभवू शकतो. समुद्राच्या लाटांच्या आवाजात सुध्दा सौंदर्य असते त्या साठी समुद्राच्या सनीध्यात जायला हवे. नुसते चित्र किंवा सिनेमात समुद्र पाहून त्याचे सौदर्य समजू शकत नाही. सचिन तेंडुलकरच्या फलंदाजीचे सौंदर्य अनुभवायचे तर स्टेडीयमवर जाऊनच त्याचा आनंद घेतला पाहिजे. टीव्ही वर पहायला कितीही छान वटले तरीही खरा आनंद प्रत्यक्ष पाहण्यातच आहे. पं.भिमसेन यांचे अभंगातील सौदर्य लुटायचे तर रेडिओ किंवा टीव्ही पेक्षा सवाई गंधर्व महोत्सवात सहभागी होणे आवश्यक आहे.

अशा प्रकारे आपण आपल्या जिवनात विविध प्रकारानी सौंदर्याची अनुभूती घेऊ शकतो. फक्त त्यासाठी हवी योग्य द्रुष्टी आणी त्यात झोकून देण्याची प्रबळ ईच्छाशक्ती.

सुरेश काळे

सातारा

    ऊर्मिला एक दुर्लक्षित व्यक्तीमत्व

आपण रोजच्या जीवनात अनेक व्यक्तींना भेटत असतो किंवा काही व्यक्ती विविध कारणांमुळे आपल्या संपर्कात येत असतात. यातील काही व्यक्ती कायम संपर्कात असल्याने आपल्या लक्षात राहतात तर काही व्यक्ती या दूर गेल्या तरी काही विशिष्ट कारणाने किंवा त्यांच्या विशेष  गुणवैशिष्ट्यामुळे आपल्या लक्षात राहतात. मात्र काही व्यक्ती अशा असतात की ज्या आपल्या बरोबर वावरत असतात व त्या आपल्या जिवनात किंवा एकुणच समाजात महत्त्वाचा भाग असतात. पण कोणाचेच त्या व्यक्तीला फारसे महत्त्व वाटत नसते, व कालौघात अशा व्यक्ती विसरल्या जातात.

आपल्या ईतिहासात किंवा पौर्वाणीक महाकाव्यात आपल्याला अनेक व्यक्तीमत्वाची महती सांगीतली जाते. रामायण व महाभारत ही आपली दोन महाकाव्ये ज्यात अनेक व्यक्ती महत्वपूर्ण आहेत. रामायण हे असेच एक महाकाव्य ज्यातील प्रत्येक पात्राचे काही वैशिष्ट्य आहे व त्या पात्राची आपल्याला चांगली ओळख आहे कारण त्यात त्या त्या पात्राला रचनाकारांनीही महत्व दिले आहे. आता आपण ज्या व्यक्तीमत्वाचा एक दुर्लक्षित व्यक्ती म्हणून विचार करणार आहोत ती व्यक्ती म्हणजे रामायण या महाकाव्यातील रामाचा प्रिय बंधू लक्ष्मण याची पत्नी ऊर्मिला. संपुर्ण रामायण वाचताना आपणास रामायणातील विविध व्यक्ती अगदी सुग्रीव, वाली , अंगद नल,नील ही वानरसेना ईतकेच काय समुद्रावर सेतू बांधताना मदत करणारी खारोटी, जटायू पक्षी या प्रत्येकाला महत्व दिल्याचे दिसून येते. मात्र रामायण वाचताना कोठेच लक्ष्मण पत्नी ऊर्मिला या व्यक्तीला फारसे महत्व दल्याचे आढळत नाही. त्यामुळे ती कोणाच्याही लक्षात रहात नाही.

राजा जनक याची कन्या व जानकीची लहान

बहीण. राम सीता यांच्या बरोबरच लक्ष्मण व

ऊर्मिला यांचा विवाह होतो व सीतेच्या बरोबरच तीनेही अयोध्या नरेश राजा दशरथ यांची स्नुषा म्हणून रघूकुळात प्रवेश केला. पुढे जेव्हा रामास १४ वर्षे वनवासात जायची वेळ येते तेव्हा त्याची पतीव्रता पत्नी म्हणून सीता वनवासात जाण्याची तयारी करते व जेष्ठ भावाप्रती कर्तव्य म्हणून लक्ष्मणही वनवासात जातो. भरत रामाच्या पादुका गादीवर ठेऊन रामाच्या नावाने राज्य करतो. रामायणात या प्रत्येक व्यक्तीने केलेल्या त्यागाची महती गायली आहे. प्रभू रामचंद्र यांनी पित्याची आज्ञा शिरसावंद्य मानून राज्य त्याग करून वनवास पत्करला. सितेने आपली पतीनिष्ठा म्हणून राजमहालातील सुख ऐश्र्वर्य यांचा त्याग करून पतीसोबत वनवासात जाण्याचा निर्णय घेतला. लक्ष्मणाने जष्ठ भावाप्रती असलेले कर्तव्य व भावावरील प्रेम म्हणून राम व सीता यांच्या बरोबर वनवास पत्करला. तर भरताने मिळालेले राज्य रामाच्या पादुका सिंहासनावर ठेऊन राज्यकरुन बंधूप्रेम एका ऊच्च पातळीवर नेले.

या सर्व बाबतीत विचार केला तर वरील प्रत्येक व्यक्तीचे कार्य व त्याग व समर्पणाची भावना उच्च कोटीची होती हे निश्र्चीतच मान्य पण मग या सर्वांमध्ये ऊर्मीलेची काहीच भूमिका नव्हती का.  रामायणाची निर्मीती करणारे महर्षी वाल्मीकी व तुलसीदास यांचे सारखे संत व नंतरच्या ईतीहासकारांनी ऊर्मीला हे पात्र का दुर्लक्षीत केले असेल याची उत्तरे मिळत नाहीत.किंबहुना ते उत्तर मिळावे हाही माझा उद्देश नाही. त्यामुळे जेव्हा आपण तिचा एक स्त्री म्हणून विचार करतो त्यावेळी कुठेतरी तिच्यावर अन्याय झालाय व तिचे समर्पण व तिने केलेला त्याग हा वरील सर्व व्यक्तींपेक्षा ऊच्च कोटींचा होता हे मान्य करावे लागेल. कोणतीही स्त्री जेंव्हा लग्न होऊन सासरी येते तेव्हा तीची काही स्वप्ने असतात. ऊर्मीलेची सुध्दा तशीच स्वप्ने असू शकतात. कोणत्याही स्त्री प्रमाणे पतीची सेवा करुन आपल्या प्रिय पतीच्या सहवासात व प्रेमात रहावे अशी तीचीही साहजिकच ईच्छा असणार. पण ते सुख व पतीचे प्रेम तिच्या नशिबात वाट्याला आले नाही हेच खरे. किंबहुना तिचे नशीब हे राम व सीता यांच्या नशीबाशी नियतीने बांधले होते असेच म्हणावे लागेल. अन्यथा कैकयीने फक्त रामालाच वनवास मिळावा असा वर मागीतला होता पण तो वनवास वेगळ्या अर्थाने ऊर्मीलेला भोगावा लागला. पती असताना पतीशिवाय तिला १४ वर्ष एकाकी

आयुष्य घालवावे लागले.ते आयुष्य किती वेदनादायक असू शकते हे फक्त एक स्त्रीच

समजू शकते. सीतेने रामासह वनवासात जाचचा निर्णय घेतला हा तिचा निश्र्चीतच त्याग होता पण वनवासात सुध्दा तिच्या सोबत तिचे पती राम सोबत होते व पतीसहवास होता. पण ऊर्मीलेची अवस्था तर याहून कठीण होती. त्यामुळे तिचा त्याग हा अधिक श्रेष्ठ ठरतो. पण संपूर्ण रामायणात सितेच्या त्यागाचे गोडवे गायले गेले. बरोबरीने लक्ष्मण व भरत याच्याही त्यागाची चर्चा झाली अगदी रावणाचा भाऊ बिभीषण सर्व वानरसेना यांनाही महत्त्व मिळाले. फक्त उपेक्षित राहिली ती लक्ष्मणाची पत्नी ऊर्मीला. कदाचित नियतीला हेच मान्य असावे एवढेच आपण म्हणू शकतो. तिच्या निस्सीम त्यागास व समर्पणास शतकोटी प्रणाम.

सुरेश काळे

सातारा

संस्कार

संस्कार एक असा शब्द जो आजच्या काळात फक्त पुस्तकात वाचला जातो किंवा जुन्या पिढीतील कोणा जेष्ठ नागरीकाचे तोंडून ऐकला जातो. संस्कार म्हणजे नक्की काय याचे ऊत्तर व्यक्ती सापेक्ष असू शकते. एखाद्या व्यक्तीला जो अर्थ योग्य वाटेल तसा तो अन्य व्यक्तीला वाटेलच असे नाही.

ढोबळ मानाने संस्कार याचा अर्थ समाजामधे वावरताना कोणाही व्यक्तीने कसे वागणे योग्य होईल या बाबत जे सर्वसाधारण जे नियम पाळणे  अभिप्रेत असते त्याला आपण संस्कार असे संबोधु शकतो. संस्कार हे नेहमी लहानपणी होणे महत्वाचे आहे. लहान वयात घरातील वडीलधारी व्यक्ती जे संस्कार आपल्या मुलांवर करतात ते कायम स्वरुपी मनावर

कोरले जातात व ते लहान मुल जेव्हा मोठेपणी एक जबाबदार नागरिक म्हणूनसमाजात वावरते तेव्हा त्याचे कडून त्या संस्काराचेपालन होत असल्याचे आपणास दिसून येते.

संस्कार या विषयी विचार करताना आपणास सुसंस्कार  हेच अभिप्रेत असते. आता सुसंस्कार म्हणजे तरी काय तर समाजात वावरताना कशा प्रकारे वर्तन असावे याबाबत समाजमान्य अशा रुढी वा चाली रितींचे पालन करणे बाबतचे अलिखीत नियम. या बाबत धार्मिक द्रुष्टीने विचार केला तरी प्रत्येक धर्माचे धर्मग्रंथात प्रत्येक व्यक्तीने कशाप्रकारे आचरण असावे याबाबत मार्गदर्शन केलेले असते. व त्यानुसार आचरण करणे अपेक्षितअसते.सुसंस्कार या विषयी विचार करता  जरी धार्मीक बाबतीत मत भिन्नता असली तरी सुसंस्कार या बाबत एकमत असल्याचे आढळून येते.लहान व्यक्तींनी मोठ्या व्यक्तींचा मान ठेवावा. घरात एकमेकांशी भांडण करु नये व शांतता राखावी. आपले घर व परीसर स्वच्छ ठेवावा. कुटुंबातील सर्व लोकांनी एकोप्याने रहावे व एकमेकांना अडचणीत असताना मदत करावी. हे सर्वसामान्य नियम सर्वत्र लागू होतात.

समाजात वावरताना कशा प्रकारे वर्तन असावे या बाबतही काही समाजमान्य नियम असतात व त्याचे सर्वांनी पालन करणे अपेक्षित असते. व येथेच त्या व्यक्तीचे संस्कार दिसून येतात. गोष्टी अगदी सामान्य असतात ज्या ती व्यक्ती किती सुसंस्कारीत आहे हे दाखवून देतात. कोणत्याही कार्यालयात आपण कामासाठी जातात शक्यतो पुर्वपरवानगी घेतलेली असावी. जर त्या व्यक्तीचे अन्य कोणाशी संभाषण चालू असेल तर थोडा वेळ शांत बसावे व नंतर आपला विषय माडावा. तसेच कोणा बद्दल काही तक्रार करायची असल्यास ती स्वच्छ शब्दात पण त्या व्यक्ती बद्दल अपशबद न वापरता करावी. सुसंस्कृत व्यक्तीचे वैशिष्ट्य म्हणजे ती कधी स्वतःचे गुणगान करत नाही. त्या व्यक्तीच्या अशा वर्तनातूनच व्यक्तीचे संस्कार दिसून येतात.

काही वेळा सुसंस्कृत व सुशिक्षित या बाबतीत गल्लत केली जाते. एखादी व्यक्ती सुशिक्षित असली म्हणजे ती सुसंस्कृत आहे असे समजणे चुकीचे होईल. ह्या दोन्हीही बाबी भिन्न आहेत. कोणत्याही व्यक्तीचा सुसंस्कृतपणा त्या व्यक्तीचे शिक्षणावर अवलंबून नसतो तर त्याचेवर कशा प्रकारे संस्कार झालेत व त्याची झडण घडण कशी झाली यावर अवलंबून आहे.अशा सुसंस्कारीत व्यक्ती समाजात असणे ही सुद्रुढ समाज व्यवस्थेसाठी अत्यंत आवश्यक आहे. व सुसंस्कारीत समाजच एक सम्रुध्ध व सुद्रुढ देश निर्माण करु शकतो व देशाचे भवितव्य ऊज्वल करु शकतो.